Oczepiny zwykle odbywały się o północy. Panna młoda była prowadzona do bocznej izby, czemu towarzyszyło śpiewanie pieśni ludowej „Oj, chmielu, chmielu...”. Potem druhny zdejmowały pannie młodej wianek z głowy oraz skracały jej włosy lub ścinały warkocz. Wówczas starsze kobiety (koniecznie zamężne!) nakładały na głowę pannie młodej czepiec weselny, utkany z białego płótna, zazwyczaj bardzo misternie haftowany (w różne motywy, zależnie od regionu), będący najczęściej darem matki chrzestnej. Najstarszy drużba lub brat panny młodej wręczał czepiec starościnie, która najczęściej była uprzednio swatką. Czepiec umieszczony na głowie oraz naznaczony znakiem krzyża był atrybutem i symbolem małżeństwa i stanu małżeńskiego.

Oczepinom zawsze towarzyszyły przeróżne zwyczaje. Na przykład panna młoda udawała zrzucanie i deptanie czepca, podczas gdy drużba wkładał jej na głowę zamiast czepka męski kapelusz. Panna młoda uciekała wokół stołu weselnego przed zamężnymi kobietami, które chciały ją oczepić, broniąc się przy tym przed oczepinami sama albo z pomocą żonatych mężczyzn.

W dzisiejszych czasach oczepiny są już mniej symbolem pożegnania stanu panieńskiego, a bardziej urozmaiceniem wesela wesołymi zabawami. Jest to punkt kulminacyjny całej uroczystości weselnej. Pośród rozmaitych zabaw, konkursów, pokazów czy śpiewów państwo młodzi starają się rozruszać ożywić gości, zmęczonych już trwającą od kilku godzin huczną zabawą połączoną z suto zakrapianą wieczerzą.

Oczepiny prowadzi zazwyczaj wodzirej lub inna osoba specjalnie do tego przeznaczona. Zależnie od wcześniejszego planu, w oczepinach mogą na równych prawach z gośćmi uczestniczyć także państwo młodzi. Repertuar zabaw jest dość bogaty. Państwo młodzi rzucają w tłum atrybuty swego małżeństwa (panna młoda welon, a pan młody muszkę bądź krawat), a goście próbują je złapać. Do dwóch spośród setki balonów wkłada się kartki z napisami „pan młody” oraz „pani młoda”, a uczestnicy zabawy próbują je odnaleźć. Panowie z zasłoniętymi oczami muszą rozpoznać swoje panie tylko po dotyku. Zabaw jest oczywiście więcej (kilkadziesiąt), a ich dobór zależy od doświadczenia wodzireja lub upodobań młodej pary.

Oczepiny kończą się tradycyjnie podziękowaniami, jakie państwo młodzi składają (razem z kwiatami, a niekiedy też i upominkami) na ręce swoich rodziców. To bardzo wzruszający moment, w którym młodzi ludzie dziękują rodzicom nie tylko za pomoc w zorganizowaniu uroczystości, ale również za długie lata wspólnego życia, kiedy to rodzice nie szczędzili trudów i poświęceń, by zapewnić swoim latoroślom świetlaną przyszłość.